Nagłe przebudzenie w środku nocy z silnym lękiem, kołataniem serca albo wrażeniem, że zaraz wydarzy się coś złego, potrafi naprawdę przestraszyć. Czasami trudno wskazać konkretny powód. Człowiek zasypia spokojnie, a po kilku godzinach budzi się zlany potem, z przyspieszonym oddechem i napiętym ciałem.
Taki stan może mieć wiele przyczyn. Nie zawsze oznacza zaburzenie lękowe, ale jeżeli regularnie się powtarza, nie należy go ignorować.
Nocny napad paniki
Jedną z możliwych przyczyn jest nocny napad paniki. Pojawia się podczas snu i powoduje gwałtowne przebudzenie. Mogą mu towarzyszyć:
- kołatanie serca,
- duszność lub wrażenie braku powietrza,
- drżenie ciała,
- nadmierne pocenie się,
- ucisk albo ból w klatce piersiowej,
- zawroty głowy,
- lęk przed śmiercią lub utratą kontroli,
- poczucie, że dzieje się coś bardzo złego.
Nocny napad paniki może wystąpić bez koszmaru sennego i bez wyraźnej przyczyny. Jego objawy przypominają napad paniki występujący w ciągu dnia. Chociaż sam napad paniki zazwyczaj nie stanowi zagrożenia dla życia, podobne objawy mogą występować także w chorobach somatycznych. Szczególnie pierwszego takiego zdarzenia nie powinno się samodzielnie diagnozować.
Stres, którego nie czujesz w ciągu dnia
W dzień obowiązki, rozmowy i codzienne zajęcia odwracają uwagę od trudnych emocji. Dopiero nocą, kiedy znikają bodźce, organizm może zareagować na napięcie gromadzone przez wiele godzin.
Nocnym przebudzeniom mogą sprzyjać:
- przewlekły stres,
- konflikty rodzinne lub zawodowe,
- trudna sytuacja finansowa,
- żałoba albo rozstanie,
- traumatyczne doświadczenia,
- depresja i zaburzenia lękowe,
- ciągłe zamartwianie się.
Ciało może pozostawać w stanie gotowości nawet wtedy, gdy człowiek uważa, że „radzi sobie” i nie odczuwa silnego napięcia przed zaśnięciem.
Alkohol, używki i objawy odstawienia
Alkohol może początkowo ułatwiać zasypianie, ale nie zapewnia zdrowego, regenerującego snu. W drugiej części nocy sen staje się płytszy i bardziej przerywany. Po przebudzeniu mogą pojawić się niepokój, poty, kołatanie serca i drżenie.
U osoby pijącej długo lub intensywnie nocny lęk może być również objawem zespołu abstynencyjnego. Nagłe odstawienie alkoholu po okresie regularnego, dużego spożycia może być niebezpieczne. Drgawki, omamy, silne pobudzenie, dezorientacja albo bardzo nasilone drżenie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Nocny niepokój mogą nasilać także kofeina, nikotyna, substancje psychoaktywne oraz niektóre leki. Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków przepisanych przez lekarza.
Przyczyna nie zawsze leży w psychice
Nagłe przebudzenie z uczuciem zagrożenia może być reakcją organizmu na problem zdrowotny. Podobne objawy mogą towarzyszyć między innymi:
- bezdechowi sennemu,
- zaburzeniom rytmu serca,
- nadczynności tarczycy,
- refluksowi,
- wahaniom poziomu glukozy, szczególnie u osób chorujących na cukrzycę,
- zmianom hormonalnym,
- przewlekłemu bólowi,
- działaniom niepożądanym leków.
Jeżeli ktoś głośno chrapie, ma przerwy w oddychaniu, budzi się z uczuciem duszenia, a w dzień jest bardzo senny, powinien skonsultować się z lekarzem pod kątem bezdechu sennego.
Co zrobić po przebudzeniu?
W pierwszej chwili warto przypomnieć sobie: „To jest silna reakcja organizmu. Nie muszę z nią walczyć. Pozwolę jej stopniowo minąć”.
Następnie można:
- Usiąść lub oprzeć plecy i rozluźnić uciskające ubranie.
- Oddychać spokojnie, wydłużając wydech. Nie należy zmuszać się do bardzo głębokiego oddychania.
- Skupić uwagę na otoczeniu – wymienić przedmioty, które się widzi, dźwięki, które się słyszy, oraz odczucia płynące z ciała.
- Nie sprawdzać co chwilę godziny, pulsu ani informacji o chorobach w telefonie.
- Jeżeli sen długo nie wraca, wstać na chwilę, usiąść w spokojnym miejscu i wrócić do łóżka dopiero po zmniejszeniu napięcia.
- Następnego dnia zapisać godzinę przebudzenia, objawy, spożyte napoje, leki oraz wydarzenia, które mogły zwiększyć stres.
Takie notatki mogą pomóc lekarzowi lub terapeucie w ustaleniu przyczyny.
Kiedy zgłosić się po pomoc?
Konsultacja z lekarzem rodzinnym, psychiatrą lub psychologiem jest wskazana, gdy nocny lęk:
- regularnie się powtarza,
- utrudnia ponowne zaśnięcie,
- prowadzi do unikania snu,
- powoduje wyczerpanie w ciągu dnia,
- występuje także w dzień,
- skłania do sięgania po alkohol, leki uspokajające lub inne substancje,
- pojawił się po zmianie dawkowania albo odstawieniu leku.
W leczeniu nawracających napadów paniki i bezsenności wykorzystuje się między innymi psychoterapię poznawczo-behawioralną. Sposób leczenia powinien jednak zależeć od rzeczywistej przyczyny objawów.
Silny lub nowy ból w klatce piersiowej, omdlenie, poważne problemy z oddychaniem, zaburzenia świadomości albo objawy mogące wskazywać na zawał wymagają pilnego wezwania pomocy pod numerem 112.
Nocny lęk można skutecznie leczyć
Budzenie się w nocy z lękiem nie jest oznaką słabości ani „wariowania”. To sygnał, że układ nerwowy lub cały organizm potrzebuje uwagi. Czasem wystarczy zmiana codziennych nawyków i ograniczenie używek. W innych sytuacjach potrzebna jest psychoterapia, diagnostyka lekarska albo leczenie choroby odpowiedzialnej za wybudzenia.
Najważniejsze jest to, aby nie zagłuszać problemu alkoholem i nie pozostawać z nim samemu. Nawracający nocny lęk można zrozumieć, znaleźć jego przyczynę i skutecznie nad nim pracować.
